დასკვნა „საქართველოს გარემოსდაცვით სფეროში მიმდინარე საკანონმდებლო ცლილებების მონიტორინგი და ამ პროცესებში საზოგადოების ჩართულობის გაძლიერება“-პროექტის ფარგლებში

დასკვნა წარმოადგენს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვისა და სოფლის მეურნეობის  სამინისტროების შერწყმის შედეგად გარემოს დაცვის ინტერესების შერბილებისა და მაღალი ეკონომიკური შედეგების  მიღწევის ინტერესებისადმი მისი დაქვემდებარების ფაქტების ნუსხას აზიური ფაროსანას წინააღმდეგ ბრძოლის მაგალითზე.

არსებული სიტუაციის ანალიზის მიზნით განხილულ იქნა ამ თემასთან დაკავშირებით გამოცემული სამართლებრივი  აქტები (იხილეთ დანართი #1), მოეწყო დისკუსიები ექსპერტთა შორის და მრგვალი მაგიდა სურსათის ეროვნული სააგენტოს თანამშრომლებთან.

არაერთი ინფორმაცია და სამართლებრივი აქტი არ არის საჯარო და ხელმისაწვდომი იმ მოტივით, რომ „მიმდინარეობს რეორგანიზაცია“. შესაბამისად, ვებ გვერდები ნაკლებ ინფორმატიულია.

კვლევის საფუძვლად ავიღეთ საქართველოს მთავრობის 2018 წლის 30 იანვრის #224 განკარგულება და ამ განკარგულებით დამტკიცებული „აზიური ფაროსანას წინააღმდეგ ბრძოლის 2018 წლის სახელმწიფო პროგრამა“.

სახელმწიფო პროგრამა კონცეპტუალური სახის დოკუმენტია, რომელიც საჭიროებდა შემდგომ გაშლასა და დაკონკრეტებას, თუმცა სამინისტროს ეს არ გაუკეთებია და შემოიფარგლა სამუშაო ჯგუფის შექმნით, რომელმაც (როგორც ხშირად ხდება) ასევე არ დააკონკრეტა სამთავრობო დოკუმენტი და სახელმწიფო პროგრამის რეალიზაცია მთლიანად მიანდო სურსათის ეროვნული სააგენტოს.

როგორც აღმოჩნდა, მინისტრის მოადგილის, ბატონ გიორგი ხანიშვილის ოფიციალური ინფორმაციით (2018 წლის 26 ივნისის წერილი #5467/01) -„აღნიშნული ჯგუფი პერიოდულად იკრიბება და იხილავს აზიური ფაროსანას წინააღმდეგ გასატარებელ ღონისძიებებთან დაკავშირებულ სხვადასხვა საკითხებს, რასთან დაკავშირებითაც შეხვედრების დოკუმენტური წარმოება (ოქმის შედგენა) არ ხორციელდება“- სტილი დაცულია.

აღსანიშნავია, რომ ამ სამუშაო ჯგუფის შექმნის თაობაზე ბრძანება გამოცემულია ინდივიდუალურ-სამართლებრივი აქტის სახით, რომელიც არ ავალდებულებს მინისტრს, ინფორმაცია გახადოს საჯარო, რაც საქართველოს კანონმდებლობის უხეში დარღვევაა!

სურსათის ეროვნული სააგენტო მთელი პასუხისმგებლობით მოეკიდა მასზე მინდობილ საქმეს, შეადგინა სამოქმედო გეგმა, ვადაში გაწერა განსახორციელებელი ღონისძიებები და ნაწილობრივ, დასახულ მიზნებსაც მიაღწია.

თუმცა, აზიურ ფაროსანასთან ბრძოლის ღონისძიებების „სააგენტოს“ ფარგლებში ჩაკეტვის გამო,  სამოქმედო გეგმის შექმნის, განხორციელების და ასევე მონიტორინგის პროცესებიდან ავტომატურად გამოეთიშა სამინისტროში ინტეგრირებული გარემოსდაცვითი სტრუქტურები და ეს მაშინ, როცა გაფრქვევა ხდება 200 ათას ჰექტარ სავარგულზე.

მთავრობის ამ განკაგრულების მიხედვით, ცალსახად დასტურდება, რომ 2017 წელს განხორციელბული ღონისძიებებიდან არც-ერთი არ ემსახურებოდა გარემოსდაცვითი მოთხოვნების დაცვას ან თუნდაც მონიტორინგს გარემოს დაბინძურების მდგომარეობასა და დინამიკაზე.

მთავრობის განკაგრულების მიხედვით, აზიურ ფაროსანასთან ბრძოლის ძირითადი პრინციპები (პუნქტი1.1.2) ითვალისწინებს სახელმწიფოს პასუხისმგებლობას აზიური ფაროსანას წინააღმდეგ  ბრძოლის ფონზე გარემოს დაცვის შესახებ მოსახლეობის სრულ და დროულ ინფორმირებას, თუმცა ასეთი ინფორმაცია დღემდე არ გვრცელებულა და ვერც გავრცელდება, რადგანაც აზიური ფაროსანას წინააღმდეგ მიმართული ღონისძიებების სრულფასოვან მართვას (დაგეგმვა, განხორციელება, მონიტორინგი, შედეგებზე რეაგირება) ახორციელებს სურსათის ეროვნული სააგენტო, რომელიც არ არის ვალდებული იმუშაოს გარემოსდაცვით საკითხებზე, ხოლო ამ კუთხით პასუხისმგებელი სტრუქტურები ჩამოცილებულია მართვას.

ფაქტია, რომ როგორც მთავრობის, ასევე სამინისტროს და სურსათის ეროვნული სააგენტოს დონეზე, მონიტორინგის სისტემა ითვალისწინებს მხოლოდ და მხოლოდ აზიური ფაროსანას გავრცელების არეალის, გავრცელების მიმართულებებისა და ინტენსივობის დადგენას, ხოლო გარემოს დაბინძურების მონიტორინგი სრულიად იგნორირებულია.

აქედან გამომდინარე აშკარაა, რომ როგორც სამართლებრივ, ასევე ამ სამართლებრივი აქტების განხორციელების დონეზე, იგნორირებულია გარემოს დაცვის სტრუქტურების მოსაზრებები და პოზიციები.

აზიური ფაროსანას წინააღმდეგ ბრძოლის სამთავრობო პროგრამისა და გარემოს დაცვის სამინისტროს მიდგომები გაუგებარია „სამეცნიერო-კვლევითი სამუშაოების“ ნაწილშიც. სამეცნიერო კვლევების მიზნებში დეტალურადაა გაწერილი აზიური ფაროსანას ბიოლოგიის შესწავლისა და მასთან ბრძოლის მიზნები და ამოცანები, თუმცა არსად ფიგურირებს გარემოსდაცვითი თვალსაზრისით სამეცნიერო კვლევების განხორციელება და ამ დანიშნულებით 2018 წლისათვის გამოყოფილი 1,5 მილიონი ლარის საბიუჯეტო დაფინანსებიდან არც-რთი თეთრი არ დაიხარჯება  აზიური ფაროსანას წინააღმდეგ ბრძოლის ღონისძიებების გარემოსდაცვითი მდგრადობის კვლევებზე.

არც სამთავრობო პროგრამა და არც სამინისტრო არ ითვალისწინებს გარემოსდაცვითი თვალსაზრისით მოსალოდნელ რისკებს, ამ რისკების შეფასების მეთოდოლოგიასა და ინდიკატორებს, შესაძლო ნეგატიური შედეგების შეფასებას. ეს საკითხები იგნორირებულია მონიტორინგის სისტემასა და მიზნებშიც. ათეულობით მილიონი ლარის ხარჯვის მიზანშეწონილობის ერთადერთი ინდიკატორია აზიური ფაროსანას მიზეზით მოსავლის დანაკარგების მინიმიზაცია 5-15%-ის ფარგლებში.

სამინისტროს არ შეუსწავლია საკითხი, თუ რა გავლენას იქონიებს ნიადაგის ბიო-მრავალფეროვნებაზე პესტიციდის მაღალი კონცენტრაცია, რომელთა ნიადაგში არსებობა გადამწყვეტია მოსავლის მისაღებად და სასურველი ეკონომიკური შედეგების მისაღწევად, ხოლო მათი მოსპობა (რაც სრულიად რელურია) ათეულობით წლების განმავლობაში გადამწყვეტ ნეგატიურ გავლენას იქონიებს ნიადაგის მოსავლიანობაზე (არა აზიური ფაროსანას, არამედ პესტიციდების ჭარბი მოხმარების გამო!).

შესაბამისია პროგრამის განხორციელების მიზნით გამოცემული აქტებიცა და გავრცელებული ოფიციალური ინფორმაციაც.

მაგალითად:

  • სურსათის უვნებლობის სააგენტოს მიერ გამოცემული „ფაროსანას საწინააღმდეგო პესტიციდების გამოყენების ინსტრუქცია“ (ინსტრუქცია სავალდებულოა შესასრულებლად) შეიცავს მკაცრ მითითებას იმის თაობაზე, რომ „ბიფენტრინის ნარჩენების დონე სოფლის მეურნეობის პროდუქციაში (მოსავალში) არ უნდა აღემატებოდეს 004-04მგ/კგ (ჩანაწერი კოპირებულია დედანიდან!), რაც იმას უნდა ნიშნავდეს, რომ პესტიციდის უფრო მეტი დონის შემთხვევაში სოფლის მეურნეობის პროდუქტების მოხმარება აკრძალულია.

ეს მორიგი ფორმალობა და გარემოსდაცვითი მოთხოვნებისადმი უპასუხისმგებლო დამოკიდებულებაა, რადგანაც ტექნიკურად და ტექნოლოგიურადაც სახელმწიფო ვერ ახერხებს სოფლის მეურნეობის პროდუქტებში ასეთი პარამეტრის მასიურად გაზომვას და ნათელია, რომ ამას ვერ მოახერხებს ვერცერთი ფერმერი და გლეხი, რომელიც  ბაზარზე სოფლის მეურნეობის პროდუქტების ძირითადი მიმწოდებელია.  მოსალოდნელი შედეგი კომენტარს არ საჭიროებს!

  • ამავე ინსტრუქციით, წყალსატევებთან 200 მეტრის რადიუსში აკრძალულია აზიური ფაროსანას საწინააღმდეგო პესტიციდის (ზოგადად ქიმიური პესტიციდების) გამოყენება.

ფუნქციონერები, სპაციალისტები და საზოგადოება დარწმუნებულიც რომ იყვნენ  ამ ნორმის დაცვის შესაძლებლობებში (ეს პრაქტიკულად შეუძლებელია დასავლეთ საქართველოში, განსაკუთრებით გურიასა და სამეგრელოში), თავისთავად არსებობს მაღალი რისკი იმისა, რომ პესტიციდი მოხვდება წყალსატევებში.

ეს რისკები და მოსალოდნელი ნეგატიური შედეგები უნდა გაითვალისწინოს ნებისმიერმა პირმა, მთავრობამ კი მინიმუმ – უნდა აწარმოოს   ქიმიური საშუალებებით წყალსატევების დაბინძურების მონიტორინგი და აუცილებლობის შემთხვევებში მყისიერი რეაგირება მოახდინოს, მაგრამ, სამწუხაროდ, ეს არ აღმოჩნდა მთავრობისა და  სამინისტროს ინტერესის საგანი.

აზიურ ფაროსანასთან ბრძოლის ღონისძიებების მართვიდან გარემოს დაცვის სტრუქტურების ჩამოცილება  არ არის ეთდაერთი ფაქტი გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს საქმიანობაში როგორც სამართლებრივ, ასევე პრაქტიკულ საქმიანობაში.

მიდგომებიდან გამომდინარე, სრულიად ლოგიკურია,  რომ სამინისტროების შერწყმის შემდეგ მოხდა მხოლოდ გარემოსდაცვითი სტრუქტურების დებულებების ხელახლა დამტკიცება (გადამტკიცება) და არც-ერთი, თუნდაც ფორმალური, ცვლილება არ შესულა ყოფილი სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ყოფილი სტრუქტურების დებულებებში.

ეს ფაქტი ნათლად მეტყველებს იმაზე, რომ სამინისტროების შერწყმის დეკლარირებული კონცეფცია არ შეეფერებოდა სინამდვილეს და „გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს“„სოფლის მეურნეობის სამინისტრო“ კი არ შეუერთდა, არამედ – გაუქმდა „გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტრო“ და „სოფლის მეურნეობის სამინისტროში“ მოხდა გარემოსდაცვითი სტრუქტურების ინტეგრირება!

გარემოს დაცვის პრობლემებისადმი გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მესვეურთა დამოკიდებულება იგრძნობა სამინისტროს მართვის ყველა დეტალში, მაგალითად:  მინისტრს, ინტეგრირებული სამინისტროს დებულების მე-3 მუხლის მე-3 პუნქტით დაკისრებული ვალდებულების შესაბამისად, მინისტრის მოადგილეებს შორის ფუნქციების გადანაწილებაზე გამოცემული აქვს ინდივიდუალურ-სამართლებრივი აქტი (2018 წლის 22 მარტის ბრძანება #2/174), რის გამოც ეს ინფორმაცია არ არის საჯარო და იმ 5 მოადგილიდან, რომლებზეც დელეგირებულია გარემოსდაცვითი ფუნქციების კურირება, არც-ერთი არ გახლავთ გარემოს დაცვის  ან მონათესავე დარგის სპეციალისტი, რაც სრულად ამართლებს ეჭვებს, რომ „სოფლის მეურნეობის სამინისტროში“„გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს“ ინტეგრირების შედეგად გარემოსდაცვითი ინტერსები უპირობოდ დაექვემდებარებოდა ეკონომიკურ ინტერესებს!

დასკვნა: პროექტის სამუშაო ჯგუფი ნეგატიურად აფასებს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროში“ საქართველოს კანონმდებლობითა და საერთაშორისო შეთანხმებებით აღებული გარემოსდაცვითი ვალდებულებების რეალიზაციის დონეს  და მიზანშეწონილად მიაჩნია სამინისტროების გამიჯვნა.

 

მომზადებულია ავთანდილ გელაძის მიერ

პროექტის „საქართველოს გარემოსდაცვით სფეროში მიმდინარე საკანონმდებლო ცლილებების მონიტორინგი და ამ პროცესებში საზოგადოების ჩართულობის გაძლიერება“ ფარგლებში.

პროექტი ხორციელდება ფრიდრიხ ებერტის ფონდის  საქართველოს წარმომადგენლობის მხარდჭერით და მასში გამოთქმული მოსაზრებები გამოხატავს „საქართველოს მწვანეთა მოძრაობა/დედამიწის მეგობრები – საქართველოს“ პოზიციას.

 

დანართი 1

  1.   საქართველოს მთავრობის განკარგულება№588 2017 წლის24 მარტი – ქვეყანაში აზიური ფაროსანას წინააღმდეგ გასატარებელი ღონისძიებების შესახებ;
  2. აზიური ფაროსანას წინააღმდეგ ბრძოლის 2018 წლის სახელმწიფო პროგრამა;
  3. საქართველოს მთავრობის განკარგულება №984 2017 წლის 19 მაისი – „აზიური ფაროსანას წინააღმდეგ გასატარებელი ღონისძიებების შესახებ “საქართველოს მთავრობის 2017 წლის 24 მარტის №588 განკარგულებაში ცვლილების შეტანის თაობაზე“;
  4. საქართველოს მთვრობის განკარგულება # 224 2018 წლის 30 იანვარი – „ქვეყანაში აზიური ფაროსანას წინააღმდეგ გასატარებელი ღონისძიებების შესახებ“;
  5. საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრის პრესკონფერენცია – 2017 წლის 25დეკემბერი;
  6. საქართველოს მთავრობის დადგენილება №112 2018 წლის 6 მარტი – საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს დებულება;
  7. საქართველოს გარემოს  დაცვისა  და  სოფლის  მეურნეობის  მინისტრის  ბრძანება  N 2-168 – „ქვეყანაში აზიური ფაროსანას წინააღმდეგ გასატარებელი ღონისძიებების უზრუნველსაყოფად სამუშაო ჯგუფის შექმნის შესახებ“.
  8. საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის მინისტრის ბრძანება №50, 2016 წლის 26 დეკემბერი საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – ეროვნული სატყეო სააგენტო სდებულების დამტკიცების შესახებ;
  9. საქართველოს  გარემოს  დაცვისა  და  სოფლის  მეურნეობის  მინისტრის ბრძანება  №2-343 2018  წლის 14 მაისი საქართველოს გარემოს  დაცვისა  და  სოფლის მეურნეობის სამინისტროს  პოლიტიკისა  და  ანალიტიკისდეპარტამენტის  დებულების  დამტკიცების  შესახებ
  10. საქართველო გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრის ბრძანება №2-321, 2018 წლის 8 მაისი, “საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივ  რესურსების დაცვის სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – ეროვნული სატყეო სააგენტოს დებულების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის მინისტრის 2016 წლის 26 დეკემბრის N 50 ბრძანებაში ცვლილების შეტანის თაობაზე;
  11. სურსათის ეროვნული სააგენტო, ბუკლეტი: აზიური ფაროსანას საწინააღმდეგო პესტიციდის გამოყენების ინსტრუქცია;
  12. სურსათის ეროვნული სააგენტო, ბუკლეტი: ერთად ვებრძოლოთ აზიურ ფაროსანას;
  13. კანონპროექტი: გენეტიკურად მოდიფიცირებული სურსათისა და ცხოველის საკვების შესახებ;
  14. კანონპროექტი:2018 წლის 14 მაისიტექნიკურირეგლამენტი – „გენეტიკურად მოდიფიცირებული ორგანიზმების მიკვლევადობისა დ ეტიკეტირების, გენეტიკურად მოდიფიცირებული ორგანიზმებისაგა ნწარმოებული სურსათის/ცხოველის საკვების მიკვლევადობის შესახებ“
  15. კანონპროექტი:საქართველოს კანონი გარემოსდაცვითი პასუხისმგებლობის შესახებ;
  16. ბროშურა:საქართველოს სასოფლო–სამეურნეო მნიშვნელობის მქონე ბაღლინჯოების საველე ცნობარი. სურსათის ეროვნული სააგენტოს გამოცემა;
  17. საქართველოს მთავრობის დადგენილება, 2015 წლის 12 თებერვლის # 56, „დანერგე მომავალი“ სახელმწიფო პროგრამის დამტკიცების შესახებ
  18. საქართველოს მთავრობის დადგენილება, # 159. 2015 წლის 8 აპრილი „დანერგე მომავალი“ სახელმწიფო პროგრამის დამტკიცების შესახებ საქართველოს მთავრობის 2015 წლის 12 თებერვლის # 56 დადგენილებაში ცვლილებების შეტანის შესახებ;
  19. საქართველოს მთავრობის დადგენილება, # 444. 2015 წლის 26 აგვისტო  „დანერგე მომავალი“ სახელმწიფო პროგრამის დამტკიცების შესახებ საქართველოს მთავრობის 2015 წლის 12 თებერვლის # 56 დადგენილებაში ცვლილებების შეტანის შესახებ;
  20. საქართველოს მთავრობის დადგენილება, #190. 2016 წლის 22 აპრილი. „დანერგე მომავალი“ სახელმწიფო პროგრამის დამტკიცების შესახებ საქართველოს მთავრობის 2015 წლის 12 თებერვლის # 56 დადგენილებაში ცვლილებების შეტანის შესახებ;
  21. საქართველოს მთავრობის დადგენილება, #495, 3 ნოემბერი, „დანერგე მომავალი“ სახელმწიფო პროგრამის დამტკიცების შესახებ საქართველოს მთავრობის 2015 წლის 12 თებერვლის # 56 დადგენილებაში ცვლილებების შეტანის შესახებ;
  22. საქართველოს მთავრობის დადგენილება, # 29, 2017 წლის 24 იანვარი, „დანერგე მომავალი“ სახელმწიფო პროგრამის დამტკიცების შესახებ საქართველოს მთავრობის 2015 წლის 12 თებერვლის # 56 დადგენილებაში ცვლილებების შეტანის შესახებ;
  23. პრეზენტაცია: ინფორმაცია აზიურ ფაროსანაზე – ერთად ვებრძოლოთ აზიურ ფაროსანას!

http://moe.gov.ge/res/images/file-manager/aizuri_parosana_programa/parosanas_programa_2018.pdf

http://nfa.gov.ge/ge/presrelizebi-eng-75/saxelmwifo-shesyidvebis-wliuri-gegma-eng-145

  1. საქართველოს მთავრობის დადგენილება №265, 2017 წლის  29  მაისი,   მაღალმთიან რეგიონებში სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული სათიბ-საძოვრების რაციონალურად გამოყენების სახელმწიფო პროგრამის დამტკიცების შესახებ;
  2. საქართველოს მთავრობის დადგენილება # 34, 2017 წლის 26 იანვარი, მევენახეობის სასოფლო-სამეურნეო კოოპერატივების ხელშეწყობის სახელმწიფო პროგრამა;
  3. პაატა კოღუაშვილი,  არჩილ ჭირაქაძე:განმარტება საინფორმაციო ბარათ „ბიფენტრინის  შესახებ“;
  4. სურსათის ეროვნული სააგენტო, ბუკლეტი, გაფრთხილება ფაროსანას შესახებ;
  5. დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი, ბუკლეტი:  „შენობების დაცვა ფაროსანასგან“;
  6. საქართველოს მთავრობის დადგენილება, # 20, 2016 წლის 18 იანვარი.  ჩაის პლანტაციების რეაბილიტაციის სახელმწიფო პროგრამა „ქართული ჩაის დამტკიცების შესახებ;
  7. საქართველოს მთავრობის განკარგულება №246 2017 წლის 13 თებერვალი „შეღავათიანი აგროკრედიტის, სოფლის მეურნეობის პროდუქციის გადამამუშავებელი და შემნახველი საწარმოების თანადაფინანსების ფარგლებში გასატარებელი ღონისძიებების შესახებ“  საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 27 იანვრის №139 განკარგულებაში ცვლილების შეტანის თაობაზე.

 

კომენტარის დატოვება

Your email address will not be published.

*